長部第30經（Dīgha Nikāya 30 / Lakkhaṇasutta）

Dīgha Nikāya 30

Lakkhaṇasutta

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

“bhikkhavo”ti.

“Bhaddante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

Bhagavā etadavoca:

“Dvattiṁsimāni, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.

Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.

Tassimāni satta ratanāni bhavanti;

Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.

Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.

So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.

Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

Katamāni ca tāni, bhikkhave, dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā?

Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

Idha, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso suppatiṭṭhitapādo hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.

Puna caparaṁ, bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi, bhikkhave, mahāpurisassa heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.

Puna caparaṁ, bhikkhave, mahāpuriso āyatapaṇhi hoti …pe…

dīghaṅguli hoti …

mudutalunahatthapādo hoti …

jālahatthapādo hoti …

ussaṅkhapādo hoti …

eṇijaṅgho hoti …

ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati …

kosohitavatthaguyho hoti …

suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco …

sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati …

ekekalomo hoti, ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni …

uddhaggalomo hoti, uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni …

brahmujugatto hoti …

sattussado hoti …

sīhapubbaddhakāyo hoti …

citantaraṁso hoti …

nigrodhaparimaṇḍalo hoti, yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo yāvatakvassa byāmo tāvatakvassa kāyo …

samavaṭṭakkhandho hoti …

rasaggasaggī hoti …

sīhahanu hoti …

cattālīsadanto hoti …

samadanto hoti …

aviraḷadanto hoti …

susukkadāṭho hoti …

pahūtajivho hoti …

brahmassaro hoti karavīkabhāṇī …

abhinīlanetto hoti …

gopakhumo hoti …

uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā. Yampi, bhikkhave, mahāpurisassa uṇṇā bhamukantare jātā hoti, odātā mudutūlasannibhā, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.

Puna caparaṁ, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti. Yampi, bhikkhave, mahāpuriso uṇhīsasīso hoti, idampi, bhikkhave, mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṁ bhavati.

Imāni kho tāni, bhikkhave, dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā.

Sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

Imāni kho, bhikkhave, dvattiṁsa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇāni bāhirakāpi isayo dhārenti, no ca kho te jānanti:

‘imassa kammassa kaṭattā idaṁ lakkhaṇaṁ paṭilabhatī’ti.

1. Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇaṁ

Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu, avatthitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.

So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhiggaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi.

So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.

Suppatiṭṭhitapādo hoti.

Samaṁ pādaṁ bhūmiyaṁ nikkhipati, samaṁ uddharati, samaṁ sabbāvantehi pādatalehi bhūmiṁ phusati.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.

Tassimāni satta ratanāni bhavanti;

Seyyathidaṁ—cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.

Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.

So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.

Rājā samāno kiṁ labhati?

Akkhambhiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena.

Rājā samāno idaṁ labhati.

Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

Buddho samāno kiṁ labhati?

Akkhambhiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Sacce ca dhamme ca dame ca saṁyame,

Soceyyasīlālayuposathesu ca;

Dāne ahiṁsāya asāhase rato,

Daḷhaṁ samādāya samattamācari.

So tena kammena divaṁ samakkami,

Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;

Tato cavitvā punarāgato idha,

Samehi pādehi phusī vasundharaṁ.

Byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā,

Samappatiṭṭhassa na hoti khambhanā;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,

Taṁ lakkhaṇaṁ bhavati tadatthajotakaṁ.

Akkhambhiyo hoti agāramāvasaṁ,

Parābhibhū sattubhi nappamaddano;

Manussabhūtenidha hoti kenaci,

Akkhambhiyo tassa phalena kammuno.

Sace ca pabbajjamupeti tādiso,

Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Aggo na so gacchati jātu khambhanaṁ,

Naruttamo esa hi tassa dhammatā”ti.

2. Pādatalacakkalakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

bahujanassa sukhāvaho ahosi, ubbegauttāsabhayaṁ apanuditā, dhammikañca rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidhātā, saparivārañca dānaṁ adāsi.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.

Heṭṭhāpādatalesu cakkāni jātāni honti sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni suvibhattantarāni.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Mahāparivāro hoti;

mahāssa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.

Rājā samāno idaṁ labhati.

Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

Buddho samāno kiṁ labhati?

Mahāparivāro hoti;

mahāssa honti parivārā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Pure puratthā purimāsu jātisu,

Manussabhūto bahunaṁ sukhāvaho;

Ubbhegauttāsabhayāpanūdano,

Guttīsu rakkhāvaraṇesu ussuko.

So tena kammena divaṁ samakkami,

Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;

Tato cavitvā punarāgato idha,

Cakkāni pādesu duvesu vindati.

Samantanemīni sahassarāni ca,

Byākaṁsu veyyañjanikā samāgatā;

Disvā kumāraṁ satapuññalakkhaṇaṁ,

Parivāravā hessati sattumaddano.

Tathā hi cakkāni samantanemini,

Sace na pabbajjamupeti tādiso;

Vatteti cakkaṁ pathaviṁ pasāsati,

Tassānuyantādha bhavanti khattiyā.

Mahāyasaṁ samparivārayanti naṁ,

Sace ca pabbajjamupeti tādiso;

Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo,

Devā manussāsurasakkarakkhasā.

Gandhabbanāgā vihagā catuppadā,

Anuttaraṁ devamanussapūjitaṁ;

Mahāyasaṁ samparivārayanti nan”ti.

3–5. Āyatapaṇhitāditilakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato ahosi nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī vihāsi.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Āyatapaṇhi ca hoti, dīghaṅguli ca brahmujugatto ca.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṁ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṁ kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Dīghāyuko hoti ciraṭṭhitiko, dīghamāyuṁ pāleti, na sakkā hoti antarā jīvitā voropetuṁ paccatthikehi paccāmittehi samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Māraṇavadhabhayattano viditvā,

Paṭivirato paraṁ māraṇāyahosi;

Tena sucaritena saggamagamā,

Sukataphalavipākamanubhosi.

Caviya punaridhāgato samāno,

Paṭilabhati idha tīṇi lakkhaṇāni;

Bhavati vipuladīghapāsaṇhiko,

Brahmāva suju subho sujātagatto.

Subhujo susu susaṇṭhito sujāto,

Mudutalunaṅguliyassa honti;

Dīghā tībhi purisavaraggalakkhaṇehi,

Cirayapanāya kumāramādisanti.

Bhavati yadi gihī ciraṁ yapeti,

Cirataraṁ pabbajati yadi tato hi;

Yāpayati ca vasiddhibhāvanāya,

Iti dīghāyukatāya taṁ nimittan”ti.

6. Sattussadatālakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

dātā ahosi paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati, sattussado hoti, sattassa ussadā honti;

ubhosu hatthesu ussadā honti, ubhosu pādesu ussadā honti, ubhosu aṁsakūṭesu ussadā honti, khandhe ussado hoti.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Lābhī hoti paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Lābhī hoti paṇītānaṁ rasitānaṁ khādanīyānaṁ bhojanīyānaṁ sāyanīyānaṁ lehanīyānaṁ pānānaṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Khajjabhojjamatha leyya sāyiyaṁ,

Uttamaggarasadāyako ahu;

Tena so sucaritena kammunā,

Nandane ciramabhippamodati.

Satta cussade idhādhigacchati,

Hatthapādamudutañca vindati;

Āhu byañjananimittakovidā,

Khajjabhojjarasalābhitāya naṁ.

Yaṁ gihissapi tadatthajotakaṁ,

Pabbajjampi ca tadādhigacchati;

Khajjabhojjarasalābhiruttamaṁ,

Āhu sabbagihibandhanacchidan”ti.

7–8. Karacaraṇamudujālatālakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

catūhi saṅgahavatthūhi janaṁ saṅgāhako ahosi—

dānena peyyavajjena atthacariyāya samānattatāya.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Mudutalunahatthapādo ca hoti jālahatthapādo ca.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.

Rājā samāno idaṁ labhati …

buddho samāno kiṁ labhati?

Susaṅgahitaparijano hoti, susaṅgahitāssa honti bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Dānampi catthacariyatañca,

Piyavāditañca samānattatañca;

Kariyacariyasusaṅgahaṁ bahūnaṁ,

Anavamatena guṇena yāti saggaṁ.

Caviya punaridhāgato samāno,

Karacaraṇamudutañca jālino ca;

Atirucirasuvaggudassaneyyaṁ,

Paṭilabhati daharo susu kumāro.

Bhavati parijanassavo vidheyyo,

Mahimaṁ āvasito susaṅgahito;

Piyavadū hitasukhataṁ jigīsamāno,

Abhirucitāni guṇāni ācarati.

Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṁ,

Kathayati dhammakathaṁ jino janassa;

Vacanapaṭikarassābhippasannā,

Sutvāna dhammānudhammamācarantī”ti.

9–10. Ussaṅkhapāda-uddhaggalomatālakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

atthūpasaṁhitaṁ dhammūpasaṁhitaṁ vācaṁ bhāsitā ahosi, bahujanaṁ nidaṁsesi, pāṇīnaṁ hitasukhāvaho dhammayāgī.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Ussaṅkhapādo ca hoti, uddhaggalomo ca.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca kāmabhogīnaṁ.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Aggo ca hoti seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca sabbasattānaṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Atthadhammasahitaṁ pure giraṁ,

Erayaṁ bahujanaṁ nidaṁsayi;

Pāṇinaṁ hitasukhāvaho ahu,

Dhammayāgamayajī amaccharī.

Tena so sucaritena kammunā,

Suggatiṁ vajati tattha modati;

Lakkhaṇāni ca duve idhāgato,

Uttamappamukhatāya vindati.

Ubbhamuppatitalomavā saso,

Pādagaṇṭhirahu sādhusaṇṭhitā;

Maṁsalohitācitā tacotthatā,

Uparicaraṇasobhanā ahu.

Gehamāvasati ce tathāvidho,

Aggataṁ vajati kāmabhoginaṁ;

Tena uttaritaro na vijjati,

Jambudīpamabhibhuyya iriyati.

Pabbajampi ca anomanikkamo,

Aggataṁ vajati sabbapāṇinaṁ;

Tena uttaritaro na vijjati,

Sabbalokamabhibhuyya viharatī”ti.

11. Eṇijaṅghalakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

sakkaccaṁ vācetā ahosi sippaṁ vā vijjaṁ vā caraṇaṁ vā kammaṁ vā:

‘kintime khippaṁ vijāneyyuṁ, khippaṁ paṭipajjeyyuṁ, na ciraṁ kilisseyyun’”ti.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.

Eṇijaṅgho hoti.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Yāni tāni rājārahāni rājaṅgāni rājūpabhogāni rājānucchavikāni tāni khippaṁ paṭilabhati.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Yāni tāni samaṇārahāni samaṇaṅgāni samaṇūpabhogāni samaṇānucchavikāni, tāni khippaṁ paṭilabhati.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Sippesu vijjācaraṇesu kammesu,

Kathaṁ vijāneyyuṁ lahunti icchati;

Yadūpaghātāya na hoti kassaci,

Vāceti khippaṁ na ciraṁ kilissati.

Taṁ kammaṁ katvā kusalaṁ sukhudrayaṁ,

Jaṅghā manuññā labhate susaṇṭhitā;

Vaṭṭā sujātā anupubbamuggatā,

Uddhaggalomā sukhumattacotthatā.

Eṇeyyajaṅghoti tamāhu puggalaṁ,

Sampattiyā khippamidhāhu lakkhaṇaṁ;

Gehānulomāni yadābhikaṅkhati,

Apabbajaṁ khippamidhādhigacchati.

Sace ca pabbajjamupeti tādiso,

Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Anucchavikassa yadānulomikaṁ,

Taṁ vindati khippamanomavikkamo”ti.

12. Sukhumacchavilakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

samaṇaṁ vā brāhmaṇaṁ vā upasaṅkamitvā paripucchitā ahosi:

‘kiṁ, bhante, kusalaṁ, kiṁ akusalaṁ, kiṁ sāvajjaṁ, kiṁ anavajjaṁ, kiṁ sevitabbaṁ, kiṁ na sevitabbaṁ, kiṁ me karīyamānaṁ dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya assa, kiṁ vā pana me karīyamānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya assā’ti.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.

Sukhumacchavi hoti, sukhumattā chaviyā rajojallaṁ kāye na upalimpati.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Mahāpañño hoti, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā kāmabhogīnaṁ.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Mahāpañño hoti puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, nāssa hoti koci paññāya sadiso vā seṭṭho vā sabbasattānaṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Pure puratthā purimāsu jātisu,

Aññātukāmo paripucchitā ahu;

Sussūsitā pabbajitaṁ upāsitā,

Atthantaro atthakathaṁ nisāmayi.

Paññāpaṭilābhagatena kammunā,

Manussabhūto sukhumacchavī ahu;

Byākaṁsu uppādanimittakovidā,

Sukhumāni atthāni avecca dakkhiti.

Sace na pabbajjamupeti tādiso,

Vatteti cakkaṁ pathaviṁ pasāsati;

Atthānusiṭṭhīsu pariggahesu ca,

Na tena seyyo sadiso ca vijjati.

Sace ca pabbajjamupeti tādiso,

Nekkhammachandābhirato vicakkhaṇo;

Paññāvisiṭṭhaṁ labhate anuttaraṁ,

Pappoti bodhiṁ varabhūrimedhaso”ti.

13. Suvaṇṇavaṇṇalakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

akkodhano ahosi anupāyāsabahulo,

bahumpi vutto samāno nābhisajji na kuppi na byāpajji na patitthīyi, na kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi.

Dātā ca ahosi sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati.

Suvaṇṇavaṇṇo hoti kañcanasannibhattaco.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Lābhī hoti sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Lābhī hoti sukhumānaṁ mudukānaṁ attharaṇānaṁ pāvuraṇānaṁ khomasukhumānaṁ kappāsikasukhumānaṁ koseyyasukhumānaṁ kambalasukhumānaṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Akkodhañca adhiṭṭhahi adāsi,

Dānañca vatthāni sukhumāni succhavīni;

Purimatarabhave ṭhito abhivissaji,

Mahimiva suro abhivassaṁ.

Taṁ katvāna ito cuto dibbaṁ,

Upapajji sukataphalavipākamanubhutvā;

Kanakatanusannibho idhābhibhavati,

Suravarataroriva indo.

Gehañcāvasati naro apabbajja,

Micchaṁ mahatimahiṁ anusāsati;

Pasayha sahidha sattaratanaṁ,

Paṭilabhati vimalasukhumacchaviṁ suciñca.

Lābhī acchādanavatthamokkhapāvuraṇānaṁ,

Bhavati yadi anāgāriyataṁ upeti;

Sahito purimakataphalaṁ anubhavati,

Na bhavati katassa panāso”ti.

14. Kosohitavatthaguyhalakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

cirappanaṭṭhe sucirappavāsino ñātimitte suhajje sakhino samānetā ahosi.

Mātarampi puttena samānetā ahosi, puttampi mātarā samānetā ahosi, pitarampi puttena samānetā ahosi, puttampi pitarā samānetā ahosi, bhātarampi bhātarā samānetā ahosi, bhātarampi bhaginiyā samānetā ahosi, bhaginimpi bhātarā samānetā ahosi, bhaginimpi bhaginiyā samānetā ahosi, samaṅgīkatvā ca abbhanumoditā ahosi.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati—

kosohitavatthaguyho hoti.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Pahūtaputto hoti, parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Pahūtaputto hoti, anekasahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Pure puratthā purimāsu jātisu,

Cirappanaṭṭhe sucirappavāsino;

Ñātī suhajje sakhino samānayi,

Samaṅgikatvā anumoditā ahu.

So tena kammena divaṁ samakkami,

Sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhi;

Tato cavitvā punarāgato idha,

Kosohitaṁ vindati vatthachādiyaṁ.

Pahūtaputto bhavatī tathāvidho,

Parosahassañca bhavanti atrajā;

Sūrā ca vīrā ca amittatāpanā,

Gihissa pītiṁ jananā piyaṁvadā.

Bahūtarā pabbajitassa iriyato,

Bhavanti puttā vacanānusārino;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,

Taṁ lakkhaṇaṁ jāyati tadatthajotakan”ti.

Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.

15–16. Parimaṇḍalaanonamajaṇṇuparimasanalakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

mahājanasaṅgahaṁ samekkhamāno samaṁ jānāti sāmaṁ jānāti, purisaṁ jānāti purisavisesaṁ jānāti:

‘ayamidamarahati ayamidamarahatī’ti tattha tattha purisavisesakaro ahosi.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Nigrodhaparimaṇḍalo ca hoti, ṭhitakoyeva ca anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati parimajjati.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo.

Tassimāni dhanāni honti, seyyathidaṁ—

saddhādhanaṁ sīladhanaṁ hiridhanaṁ ottappadhanaṁ sutadhanaṁ cāgadhanaṁ paññādhanaṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Tuliya paṭivicaya cintayitvā,

Mahājanasaṅgahanaṁ samekkhamāno;

Ayamidamarahati tattha tattha,

Purisavisesakaro pure ahosi.

Mahiñca pana ṭhito anonamanto,

Phusati karehi ubhohi jaṇṇukāni;

Mahiruhaparimaṇḍalo ahosi,

Sucaritakammavipākasesakena.

Bahuvividhanimittalakkhaṇaññū,

Atinipuṇā manujā byākariṁsu;

Bahuvividhā gihīnaṁ arahāni,

Paṭilabhati daharo susu kumāro.

Idha ca mahīpatissa kāmabhogī,

Gihipatirūpakā bahū bhavanti;

Yadi ca jahati sabbakāmabhogaṁ,

Labhati anuttaraṁ uttamadhanaggan”ti.

17–19. Sīhapubbaddhakāyāditilakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

bahujanassa atthakāmo ahosi hitakāmo phāsukāmo yogakkhemakāmo:

‘kintime saddhāya vaḍḍheyyuṁ, sīlena vaḍḍheyyuṁ, sutena vaḍḍheyyuṁ, cāgena vaḍḍheyyuṁ, dhammena vaḍḍheyyuṁ, paññāya vaḍḍheyyuṁ, dhanadhaññena vaḍḍheyyuṁ, khettavatthunā vaḍḍheyyuṁ, dvipadacatuppadehi vaḍḍheyyuṁ, puttadārehi vaḍḍheyyuṁ, dāsakammakaraporisehi vaḍḍheyyuṁ, ñātīhi vaḍḍheyyuṁ, mittehi vaḍḍheyyuṁ, bandhavehi vaḍḍheyyun’ti.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni tīṇi mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Sīhapubbaddhakāyo ca hoti citantaraṁso ca samavaṭṭakkhandho ca.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Aparihānadhammo hoti, na parihāyati dhanadhaññena khettavatthunā dvipadacatuppadehi puttadārehi dāsakammakaraporisehi ñātīhi mittehi bandhavehi, na parihāyati sabbasampattiyā.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Aparihānadhammo hoti, na parihāyati saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya, na parihāyati sabbasampattiyā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Saddhāya sīlena sutena buddhiyā,

Cāgena dhammena bahūhi sādhuhi;

Dhanena dhaññena ca khettavatthunā,

Puttehi dārehi catuppadehi ca.

Ñātīhi mittehi ca bandhavehi ca,

Balena vaṇṇena sukhena cūbhayaṁ;

Kathaṁ na hāyeyyuṁ pareti icchati,

Atthassa middhī ca panābhikaṅkhati.

Sa sīhapubbaddhasusaṇṭhito ahu,

Samavaṭṭakhandho ca citantaraṁso;

Pubbe suciṇṇena katena kammunā,

Ahāniyaṁ pubbanimittamassa taṁ.

Gihīpi dhaññena dhanena vaḍḍhati,

Puttehi dārehi catuppadehi ca;

Akiñcano pabbajito anuttaraṁ,

Pappoti bodhiṁ asahānadhammatan”ti.

20. Rasaggasaggitālakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

sattānaṁ aviheṭhakajātiko ahosi pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati, rasaggasaggī hoti, uddhaggāssa rasaharaṇīyo gīvāya jātā honti samābhivāhiniyo.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Appābādho hoti appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Na pāṇidaṇḍehi panātha leḍḍunā,

Satthena vā maraṇavadhena vā pana;

Ubbādhanāya paritajjanāya vā,

Na heṭhayī janatamaheṭhako ahu.

Teneva so sugatimupecca modati,

Sukhapphalaṁ kariya sukhāni vindati;

Samojasā rasaharaṇī susaṇṭhitā,

Idhāgato labhati rasaggasaggitaṁ.

Tenāhu naṁ atinipuṇā vicakkhaṇā,

Ayaṁ naro sukhabahulo bhavissati;

Gihissa vā pabbajitassa vā puna,

Taṁ lakkhaṇaṁ bhavati tadatthajotakan”ti.

21–22. Abhinīlanettagopakhumalakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

na ca visaṭaṁ, na ca visāci, na ca pana viceyya pekkhitā, ujuṁ tathā pasaṭamujumano, piyacakkhunā bahujanaṁ udikkhitā ahosi.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Abhinīlanetto ca hoti gopakhumo ca.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo brāhmaṇagahapatikānaṁ negamajānapadānaṁ gaṇakamahāmattānaṁ anīkaṭṭhānaṁ dovārikānaṁ amaccānaṁ pārisajjānaṁ rājūnaṁ bhogiyānaṁ kumārānaṁ.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Piyadassano hoti bahuno janassa, piyo hoti manāpo bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ devānaṁ manussānaṁ asurānaṁ nāgānaṁ gandhabbānaṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Na ca visaṭaṁ na ca visāci,

Na ca pana viceyyapekkhitā;

Ujuṁ tathā pasaṭamujumano,

Piyacakkhunā bahujanaṁ udikkhitā.

Sugatīsu so phalavipākaṁ,

Anubhavati tattha modati;

Idha ca pana bhavati gopakhumo,

Abhinīlanettanayano sudassano.

Abhiyogino ca nipuṇā,

Bahū pana nimittakovidā;

Sukhumanayanakusalā manujā,

Piyadassanoti abhiniddisanti naṁ.

Piyadassano gihīpi santo ca,

Bhavati bahujanapiyāyito;

Yadi ca na bhavati gihī samaṇo hoti,

Piyo bahūnaṁ sokanāsano”ti.

23. Uṇhīsasīsalakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

bahujanapubbaṅgamo ahosi kusalesu dhammesu bahujanapāmokkho kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṁvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kule jeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu ca adhikusalesu dhammesu.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati—

uṇhīsasīso hoti.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Mahāssa jano anvāyiko hoti, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Mahāssa jano anvāyiko hoti, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Pubbaṅgamo sucaritesu ahu,

Dhammesu dhammacariyābhirato;

Anvāyiko bahujanassa ahu,

Saggesu vedayittha puññaphalaṁ.

Veditvā so sucaritassa phalaṁ,

Uṇhīsasīsattamidhajjhagamā;

Byākaṁsu byañjananimittadharā,

Pubbaṅgamo bahujanaṁ hessati.

Paṭibhogiyā manujesu idha,

Pubbeva tassa abhiharanti tadā;

Yadi khattiyo bhavati bhūmipati,

Paṭihārakaṁ bahujane labhati.

Atha cepi pabbajati so manujo,

Dhammesu hoti paguṇo visavī;

Tassānusāsaniguṇābhirato,

Anvāyiko bahujano bhavatī”ti.

24–25. Ekekalomatāuṇṇālakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato ahosi, saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Ekekalomo ca hoti, uṇṇā ca bhamukantare jātā hoti odātā mudutūlasannibhā.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato, sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Mahāssa jano upavattati, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Mahāssa jano upavattati, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Saccappaṭiñño purimāsu jātisu,

Advejjhavāco alikaṁ vivajjayi;

Na so visaṁvādayitāpi kassaci,

Bhūtena tacchena tathena bhāsayi.

Setā susukkā mudutūlasannibhā,

Uṇṇā sujātā bhamukantare ahu;

Na lomakūpesu duve ajāyisuṁ,

Ekekalomūpacitaṅgavā ahu.

Taṁ lakkhaṇaññū bahavo samāgatā,

Byākaṁsu uppādanimittakovidā;

Uṇṇā ca lomā ca yathā susaṇṭhitā,

Upavattatī īdisakaṁ bahujjano.

Gihimpi santaṁ upavattatī jano,

Bahu puratthāpakatena kammunā;

Akiñcanaṁ pabbajitaṁ anuttaraṁ,

Buddhampi santaṁ upavattati jano”ti.

26–27. Cattālīsaaviraḷadantalakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato ahosi. Ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Cattālīsadanto ca hoti aviraḷadanto ca.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.

Rājā samāno idaṁ labhati …

buddho samāno kiṁ labhati?

Abhejjapariso hoti, abhejjāssa honti parisā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Vebhūtiyaṁ sahitabhedakāriṁ,

Bhedappavaḍḍhanavivādakāriṁ;

Kalahappavaḍḍhanaākiccakāriṁ,

Sahitānaṁ bhedajananiṁ na bhaṇi.

Avivādavaḍḍhanakariṁ sugiraṁ,

Bhinnānusandhijananiṁ abhaṇi;

Kalahaṁ janassa panudī samaṅgī,

Sahitehi nandati pamodati ca.

Sugatīsu so phalavipākaṁ,

Anubhavati tattha modati;

Dantā idha honti aviraḷā sahitā,

Caturo dasassa mukhajā susaṇṭhitā.

Yadi khattiyo bhavati bhūmipati,

Avibhediyāssa parisā bhavati;

Samaṇo ca hoti virajo vimalo,

Parisāssa hoti anugatā acalā”ti.

28–29. Pahūtajivhābrahmassaralakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato ahosi. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati.

Pahūtajivho ca hoti brahmassaro ca karavīkabhāṇī.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṁ brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Ādeyyavāco hoti, ādiyantissa vacanaṁ bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Akkosabhaṇḍanavihesakāriṁ,

Ubbādhikaṁ bahujanappamaddanaṁ;

Abāḷhaṁ giraṁ so na bhaṇi pharusaṁ,

Madhuraṁ bhaṇi susaṁhitaṁ sakhilaṁ.

Manaso piyā hadayagāminiyo,

Vācā so erayati kaṇṇasukhā;

Vācāsuciṇṇaphalamanubhavi,

Saggesu vedayatha puññaphalaṁ.

Veditvā so sucaritassa phalaṁ,

Brahmassarattamidhamajjhagamā;

Jivhāssa hoti vipulā puthulā,

Ādeyyavākyavacano bhavati.

Gihinopi ijjhati yathā bhaṇato,

Atha ce pabbajati so manujo;

Ādiyantissa vacanaṁ janatā,

Bahuno bahuṁ subhaṇitaṁ bhaṇato”ti.

30. Sīhahanulakkhaṇaṁ

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato ahosi kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā ahosi kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.

So tassa kammassa kaṭattā …pe…

so tato cuto itthattaṁ āgato samāno imaṁ mahāpurisalakkhaṇaṁ paṭilabhati,

sīhahanu hoti.

So tena lakkhaṇena samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī …pe…

rājā samāno kiṁ labhati?

Appadhaṁsiyo hoti kenaci manussabhūtena paccatthikena paccāmittena.

Rājā samāno idaṁ labhati …pe…

buddho samāno kiṁ labhati?

Appadhaṁsiyo hoti abbhantarehi vā bāhirehi vā paccatthikehi paccāmittehi, rāgena vā dosena vā mohena vā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Na samphappalāpaṁ na muddhataṁ,

Avikiṇṇavacanabyappatho ahosi;

Ahitamapi ca apanudi,

Hitamapi ca bahujanasukhañca abhaṇi.

Taṁ katvā ito cuto divamupapajji,

Sukataphalavipākamanubhosi;

Caviya punaridhāgato samāno,

Dvidugamavaratarahanuttamalattha.

Rājā hoti suduppadhaṁsiyo,

Manujindo manujādhipati mahānubhāvo;

Tidivapuravarasamo bhavati,

Suravarataroriva indo.

Gandhabbāsurayakkharakkhasebhi,

Surehi na hi bhavati suppadhaṁsiyo;

Tathatto yadi bhavati tathāvidho,

Idha disā ca paṭidisā ca vidisā cā”ti.

31–32. Samadantasusukkadāṭhālakkhaṇāni

“Yampi, bhikkhave, tathāgato purimaṁ jātiṁ purimaṁ bhavaṁ purimaṁ niketaṁ pubbe manussabhūto samāno

micchājīvaṁ pahāya sammāājīvena jīvikaṁ kappesi, tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭaukkoṭanavañcananikatisāciyogachedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato ahosi.

So tassa kammassa kaṭattā upacitattā ussannattā vipulattā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.

So tattha aññe deve dasahi ṭhānehi adhigaṇhāti dibbena āyunā dibbena vaṇṇena dibbena sukhena dibbena yasena dibbena ādhipateyyena dibbehi rūpehi dibbehi saddehi dibbehi gandhehi dibbehi rasehi dibbehi phoṭṭhabbehi.

So tato cuto itthattaṁ āgato samāno imāni dve mahāpurisalakkhaṇāni paṭilabhati, samadanto ca hoti susukkadāṭho ca.

So tehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṁ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.

Tassimāni satta ratanāni bhavanti, seyyathidaṁ—

cakkaratanaṁ hatthiratanaṁ assaratanaṁ maṇiratanaṁ itthiratanaṁ gahapatiratanaṁ pariṇāyakaratanameva sattamaṁ.

Parosahassaṁ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā.

So imaṁ pathaviṁ sāgarapariyantaṁ akhilamanimittamakaṇṭakaṁ iddhaṁ phītaṁ khemaṁ sivaṁ nirabbudaṁ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati.

Rājā samāno kiṁ labhati?

Suciparivāro hoti sucissa honti parivārā brāhmaṇagahapatikā negamajānapadā gaṇakamahāmattā anīkaṭṭhā dovārikā amaccā pārisajjā rājāno bhogiyā kumārā.

Rājā samāno idaṁ labhati.

Sace kho pana agārasmā anagāriyaṁ pabbajati, arahaṁ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado.

Buddho samāno kiṁ labhati?

Suciparivāro hoti, sucissa honti parivārā, bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā asurā nāgā gandhabbā.

Buddho samāno idaṁ labhati”.

Etamatthaṁ bhagavā avoca.

Tatthetaṁ vuccati:

“Micchājīvañca avassaji samena vuttiṁ,

Sucinā so janayittha dhammikena;

Ahitamapi ca apanudi,

Hitamapi ca bahujanasukhañca acari.

Sagge vedayati naro sukhapphalāni,

Karitvā nipuṇebhi vidūhi sabbhi;

Vaṇṇitāni tidivapuravarasamo,

Abhiramati ratikhiḍḍāsamaṅgī.

Laddhāna mānusakaṁ bhavaṁ tato,

Cavitvāna sukataphalavipākaṁ;

Sesakena paṭilabhati lapanajaṁ,

Samamapi sucisusukkaṁ.

Taṁ veyyañjanikā samāgatā bahavo,

Byākaṁsu nipuṇasammatā manujā;

Sucijanaparivāragaṇo bhavati,

Dijasamasukkasucisobhanadanto.

Rañño hoti bahujano,

Suciparivāro mahatiṁ mahiṁ anusāsato;

Pasayha na ca janapadatudanaṁ,

Hitamapi ca bahujanasukhañca caranti.

Atha ce pabbajati bhavati vipāpo,

Samaṇo samitarajo vivaṭṭacchado;

Vigatadarathakilamatho,

Imamapi ca paramapi ca passati lokaṁ.

Tassovādakarā bahugihī ca pabbajitā ca,

Asuciṁ garahitaṁ dhunanti pāpaṁ;

Sa hi sucibhi parivuto bhavati,

Malakhilakalikilese panudehī”ti.

Idamavoca bhagavā.

Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

Lakkhaṇasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.