中部第149經（Majjhima Nikāya 149 / Mahāsaḷāyatanikasutta）

Majjhima Nikāya 149

Mahāsaḷāyatanikasutta

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

“bhikkhavo”ti.

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

Bhagavā etadavoca:

“mahāsaḷāyatanikaṁ vo, bhikkhave, desessāmi.

Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

Bhagavā etadavoca:

“Cakkhuṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, rūpe ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, cakkhuviññāṇaṁ ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusamphassaṁ ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusmiṁ sārajjati, rūpesu sārajjati, cakkhuviññāṇe sārajjati, cakkhusamphasse sārajjati, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi sārajjati.

Tassa sārattassa saṁyuttassa sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā upacayaṁ gacchanti.

Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pavaḍḍhati.

Tassa kāyikāpi darathā pavaḍḍhanti, cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti;

kāyikāpi santāpā pavaḍḍhanti, cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti;

kāyikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti, cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti.

So kāyadukkhampi cetodukkhampi paṭisaṁvedeti.

Sotaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…

ghānaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…

jivhaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…

kāyaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ …pe…

manaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, dhamme, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, manoviññāṇaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, manosamphassaṁ, bhikkhave, ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi ajānaṁ apassaṁ yathābhūtaṁ, manasmiṁ sārajjati, dhammesu sārajjati, manoviññāṇe sārajjati, manosamphasse sārajjati, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi sārajjati.

Tassa sārattassa saṁyuttassa sammūḷhassa assādānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā upacayaṁ gacchanti.

Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pavaḍḍhati.

Tassa kāyikāpi darathā pavaḍḍhanti, cetasikāpi darathā pavaḍḍhanti;

kāyikāpi santāpā pavaḍḍhanti, cetasikāpi santāpā pavaḍḍhanti;

kāyikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti, cetasikāpi pariḷāhā pavaḍḍhanti.

So kāyadukkhampi cetodukkhampi paṭisaṁvedeti.

Cakkhuñca kho, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, rūpe jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, cakkhuviññāṇaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusamphassaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, cakkhusmiṁ na sārajjati, rūpesu na sārajjati, cakkhuviññāṇe na sārajjati, cakkhusamphasse na sārajjati, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi na sārajjati.

Tassa asārattassa asaṁyuttassa asammūḷhassa ādīnavānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā apacayaṁ gacchanti.

Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pahīyati.

Tassa kāyikāpi darathā pahīyanti, cetasikāpi darathā pahīyanti;

kāyikāpi santāpā pahīyanti, cetasikāpi santāpā pahīyanti;

kāyikāpi pariḷāhā pahīyanti, cetasikāpi pariḷāhā pahīyanti.

So kāyasukhampi cetosukhampi paṭisaṁvedeti.

Yā tathābhūtassa diṭṭhi sāssa hoti sammādiṭṭhi;

yo tathābhūtassa saṅkappo svāssa hoti sammāsaṅkappo;

yo tathābhūtassa vāyāmo svāssa hoti sammāvāyāmo;

yā tathābhūtassa sati sāssa hoti sammāsati;

yo tathābhūtassa samādhi svāssa hoti sammāsamādhi.

Pubbeva kho panassa kāyakammaṁ vacīkammaṁ ājīvo suparisuddho hoti.

Evamassāyaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Tassa evaṁ imaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvayato cattāropi satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi sammappadhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi iddhipādā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi balāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, sattapi bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.

Tassime dve dhammā yuganandhā vattanti—

samatho ca vipassanā ca.

So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme abhiññā parijānāti.

Ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme abhiññā pajahati.

Ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme abhiññā bhāveti.

Ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme abhiññā sacchikaroti.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pariññeyyā?

‘Pañcupādānakkhandhā’ tissa vacanīyaṁ,

seyyathidaṁ—rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.

Ime dhammā abhiññā pariññeyyā.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pahātabbā?

Avijjā ca bhavataṇhā ca—

ime dhammā abhiññā pahātabbā.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā bhāvetabbā?

Samatho ca vipassanā ca—

ime dhammā abhiññā bhāvetabbā.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā sacchikātabbā?

Vijjā ca vimutti ca—

ime dhammā abhiññā sacchikātabbā.

Sotaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…

ghānaṁ bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…

jivhaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…

kāyaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ …pe…

manaṁ, bhikkhave, jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, dhamme jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, manoviññāṇaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, manosamphassaṁ jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi jānaṁ passaṁ yathābhūtaṁ, manasmiṁ na sārajjati, dhammesu na sārajjati, manoviññāṇe na sārajjati, manosamphasse na sārajjati, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tasmimpi na sārajjati.

Tassa asārattassa asaṁyuttassa asammūḷhassa ādīnavānupassino viharato āyatiṁ pañcupādānakkhandhā apacayaṁ gacchanti.

Taṇhā cassa ponobbhavikā nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, sā cassa pahīyati.

Tassa kāyikāpi darathā pahīyanti, cetasikāpi darathā pahīyanti;

kāyikāpi santāpā pahīyanti, cetasikāpi santāpā pahīyanti;

kāyikāpi pariḷāhā pahīyanti, cetasikāpi pariḷāhā pahīyanti.

So kāyasukhampi cetosukhampi paṭisaṁvedeti.

Yā tathābhūtassa diṭṭhi sāssa hoti sammādiṭṭhi;

yo tathābhūtassa saṅkappo svāssa hoti sammāsaṅkappo;

yo tathābhūtassa vāyāmo svāssa hoti sammāvāyāmo;

yā tathābhūtassa sati sāssa hoti sammāsati;

yo tathābhūtassa samādhi svāssa hoti sammāsamādhi.

Pubbeva kho panassa kāyakammaṁ vacīkammaṁ ājīvo suparisuddho hoti.

Evamassāyaṁ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṁ gacchati.

Tassa evaṁ imaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāvayato cattāropi satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi sammappadhānā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, cattāropi iddhipādā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi indriyāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, pañcapi balāni bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, sattapi bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.

Tassime dve dhammā yuganandhā vattanti—

samatho ca vipassanā ca.

So ye dhammā abhiññā pariññeyyā te dhamme abhiññā parijānāti.

Ye dhammā abhiññā pahātabbā te dhamme abhiññā pajahati.

Ye dhammā abhiññā bhāvetabbā te dhamme abhiññā bhāveti.

Ye dhammā abhiññā sacchikātabbā te dhamme abhiññā sacchikaroti.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pariññeyyā?

‘Pañcupādānakkhandhā’ tissa vacanīyaṁ, seyyathidaṁ—

rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.

Ime dhammā abhiññā pariññeyyā.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā pahātabbā?

Avijjā ca bhavataṇhā ca—

ime dhammā abhiññā pahātabbā.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā bhāvetabbā?

Samatho ca vipassanā ca—

ime dhammā abhiññā bhāvetabbā.

Katame ca, bhikkhave, dhammā abhiññā sacchikātabbā?

Vijjā ca vimutti ca—

ime dhammā abhiññā sacchikātabbā”ti.

Idamavoca bhagavā.

Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.

Mahāsaḷāyatanikasuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.