相應部第1075經（Saṁyutta Nikāya 36.19 / 2. Rahogatavagga / Pañcakaṅgasutta）

Saṁyutta Nikāya 36.19

2. Rahogatavagga

Pañcakaṅgasutta

Atha kho pañcakaṅgo thapati yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ udāyiṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

“kati nu kho, bhante udāyi, vedanā vuttā bhagavatā”ti?

“Tisso kho, thapati, vedanā vuttā bhagavatā.

Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—

imā kho, thapati, tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.

Evaṁ vutte, pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

“na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.

Dve vedanā vuttā bhagavatā—

sukhā vedanā, dukkhā vedanā.

Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.

Dutiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca:

“na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā.

Tisso vedanā vuttā bhagavatā.

Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—

imā tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.

Dutiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

“na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.

Dve vedanā vuttā bhagavatā—

sukhā vedanā, dukkhā vedanā.

Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.

Tatiyampi kho āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ etadavoca:

“na kho, thapati, dve vedanā vuttā bhagavatā.

Tisso vedanā vuttā bhagavatā.

Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā—

imā tisso vedanā vuttā bhagavatā”ti.

Tatiyampi kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ etadavoca:

“na kho, bhante udāyi, tisso vedanā vuttā bhagavatā.

Dve vedanā vuttā bhagavatā—

sukhā vedanā, dukkhā vedanā.

Yāyaṁ, bhante, adukkhamasukhā vedanā, santasmiṁ esā paṇīte sukhe vuttā bhagavatā”ti.

Neva sakkhi āyasmā udāyī pañcakaṅgaṁ thapatiṁ saññāpetuṁ, na panāsakkhi pañcakaṅgo thapati āyasmantaṁ udāyiṁ saññāpetuṁ.

Assosi kho āyasmā ānando āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ.

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako āyasmato udāyissa pañcakaṅgena thapatinā saddhiṁ ahosi kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi.

“Santameva, ānanda, pariyāyaṁ pañcakaṅgo thapati udāyissa bhikkhuno nābbhanumodi;

santañca panānanda, pariyāyaṁ udāyī bhikkhu pañcakaṅgassa thapatino nābbhanumodi.

Dvepi mayā, ānanda, vedanā vuttā pariyāyena.

Tissopi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

Pañcapi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

Chapi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

Aṭṭhārasāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

Chattiṁsāpi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

Aṭṭhasatampi mayā vedanā vuttā pariyāyena.

Evaṁ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo.

Evaṁ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ, na samanumaññissanti, na samanujānissanti, na samanumodissanti, tesaṁ etaṁ pāṭikaṅkhaṁ—bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharissantīti.

Evaṁ pariyāyadesito kho, ānanda, mayā dhammo.

Evaṁ pariyāyadesite kho, ānanda, mayā dhamme ye aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ samanumaññissanti samanujānissanti samanumodissanti, tesaṁ etaṁ pāṭikaṅkhaṁ—samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharissantīti.

Pañcime, ānanda, kāmaguṇā.

Katame pañca?

Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā …pe…

kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.

Ime kho, ānanda, pañca kāmaguṇā.

Yaṁ kho, ānanda, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ—

idaṁ vuccati kāmasukhaṁ.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu, vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā, paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā, nānattasaññānaṁ amanasikārā, ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma, ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ye kho, ānanda, evaṁ vadeyyuṁ:

‘etapparamaṁ santaṁ sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedentī’ti—

idaṁ nesāhaṁ nānujānāmi.

Taṁ kissa hetu?

Atthānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Katamañcānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca?

Idhānanda, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati.

Idaṁ kho, ānanda, etamhā sukhā aññaṁ sukhaṁ abhikkantatarañca paṇītatarañca.

Ṭhānaṁ kho panetaṁ, ānanda, vijjati yaṁ aññatitthiyā paribbājakā evaṁ vadeyyuṁ:

‘saññāvedayitanirodhaṁ samaṇo gotamo āha, tañca sukhasmiṁ paññapeti.

Tayidaṁ kiṁsu, tayidaṁ kathaṁsū’ti?

Evaṁvādino, ānanda, aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā:

‘na kho, āvuso, bhagavā sukhaññeva vedanaṁ sandhāya sukhasmiṁ paññapeti.

Yattha yattha, āvuso, sukhaṁ upalabbhati, yahiṁ yahiṁ, taṁ taṁ tathāgato sukhasmiṁ paññapetī’”ti.

Navamaṁ.