相應部第598經（Saṁyutta Nikāya 22.79 / 8. Khajjanīyavagga / Khajjanīyasutta）

Saṁyutta Nikāya 22.79

8. Khajjanīyavagga

Khajjanīyasutta

Sāvatthinidānaṁ.

“Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussaramānā anussaranti sabbete pañcupādānakkhandhe anussaranti etesaṁ vā aññataraṁ.

Katame pañca?

‘Evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan’ti—

iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno rūpaṁyeva anussarati.

‘Evaṁvedano ahosiṁ atītamaddhānan’ti—

iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno vedanaṁyeva anussarati.

‘Evaṁsañño ahosiṁ atītamaddhānan’ti …

‘evaṁsaṅkhāro ahosiṁ atītamaddhānan’ti …

‘evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan’ti—

iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno viññāṇameva anussarati.

Kiñca, bhikkhave, rūpaṁ vadetha?

Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati.

Kena ruppati?

Sītenapi ruppati, uṇhenapi ruppati, jighacchāyapi ruppati, pipāsāyapi ruppati, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi ruppati.

Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati.

Kiñca, bhikkhave, vedanaṁ vadetha?

Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati.

Kiñca vedayati?

Sukhampi vedayati, dukkhampi vedayati, adukkhamasukhampi vedayati.

Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati.

Kiñca, bhikkhave, saññaṁ vadetha?

Sañjānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saññā’ti vuccati.

Kiñca sañjānāti?

Nīlampi sañjānāti, pītakampi sañjānāti, lohitakampi sañjānāti, odātampi sañjānāti.

Sañjānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saññā’ti vuccati.

Kiñca, bhikkhave, saṅkhāre vadetha?

Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati.

Kiñca saṅkhatamabhisaṅkharonti?

Rūpaṁ rūpattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, vedanaṁ vedanattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, saññaṁ saññattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, saṅkhāre saṅkhārattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, viññāṇaṁ viññāṇattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti.

Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati.

Kiñca, bhikkhave, viññāṇaṁ vadetha?

Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati.

Kiñca vijānāti?

Ambilampi vijānāti, tittakampi vijānāti, kaṭukampi vijānāti, madhurampi vijānāti, khārikampi vijānāti, akhārikampi vijānāti, loṇikampi vijānāti, aloṇikampi vijānāti.

Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati.

Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:

‘ahaṁ kho etarahi rūpena khajjāmi.

Atītampāhaṁ addhānaṁ evameva rūpena khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena rūpena khajjāmi.

Ahañceva kho pana anāgataṁ rūpaṁ abhinandeyyaṁ, anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva rūpena khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena rūpena khajjāmī’ti.

So iti paṭisaṅkhāya atītasmiṁ rūpasmiṁ anapekkho hoti;

anāgataṁ rūpaṁ nābhinandati;

paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.

‘Ahaṁ kho etarahi vedanāya khajjāmi.

Atītampāhaṁ addhānaṁ evameva vedanāya khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmi.

Ahañceva kho pana anāgataṁ vedanaṁ abhinandeyyaṁ;

anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva vedanāya khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmī’ti.

So iti paṭisaṅkhāya atītāya vedanāya anapekkho hoti;

anāgataṁ vedanaṁ nābhinandati;

paccuppannāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.

‘Ahaṁ kho etarahi saññāya khajjāmi …pe…

ahaṁ kho etarahi saṅkhārehi khajjāmi.

Atītampāhaṁ addhānaṁ evameva saṅkhārehi khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannehi saṅkhārehi khajjāmīti.

Ahañceva kho pana anāgate saṅkhāre abhinandeyyaṁ;

anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva saṅkhārehi khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannehi saṅkhārehi khajjāmī’ti.

So iti paṭisaṅkhāya atītesu saṅkhāresu anapekkho hoti;

anāgate saṅkhāre nābhinandati;

paccuppannānaṁ saṅkhārānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.

‘Ahaṁ kho etarahi viññāṇena khajjāmi.

Atītampi addhānaṁ evameva viññāṇena khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena viññāṇena khajjāmi.

Ahañceva kho pana anāgataṁ viññāṇaṁ abhinandeyyaṁ;

anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva viññāṇena khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena viññāṇena khajjāmī’ti.

So iti paṭisaṅkhāya atītasmiṁ viññāṇasmiṁ anapekkho hoti;

anāgataṁ viññāṇaṁ nābhinandati;

paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.

Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,

rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?

“Aniccaṁ, bhante”.

“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?

“Dukkhaṁ, bhante”.

“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:

‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?

“No hetaṁ, bhante”.

“Vedanā …

saññā …

saṅkhārā …

viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?

“Aniccaṁ, bhante”.

“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?

“Dukkhaṁ, bhante”.

“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:

‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?

“No hetaṁ, bhante”.

“Tasmātiha, bhikkhave, yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ rūpaṁ: ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.

Yā kāci vedanā …

yā kāci saññā …

ye keci saṅkhārā …

yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ …pe… yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ viññāṇaṁ: ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako apacināti, no ācināti;

pajahati, na upādiyati;

visineti, na ussineti;

vidhūpeti, na sandhūpeti.

Kiñca apacināti, no ācināti?

Rūpaṁ apacināti, no ācināti;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ apacināti, no ācināti.

Kiñca pajahati, na upādiyati?

Rūpaṁ pajahati, na upādiyati;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ pajahati, na upādiyati.

Kiñca visineti, na ussineti?

Rūpaṁ visineti, na ussineti;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ visineti, na ussineti.

Kiñca vidhūpeti, na sandhūpeti?

Rūpaṁ vidhūpeti, na sandhūpeti;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ vidhūpeti, na sandhūpeti.

Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi … saññāyapi … saṅkhāresupi … viññāṇasmimpi nibbindati.

Nibbindaṁ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.

‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.

Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito; neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito; neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito; neva vidhūpeti na sandhūpeti vidhūpetvā ṭhito

Kiñca nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito?

Rūpaṁ nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito.

Kiñca neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito?

Rūpaṁ neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito.

Kiñca neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito?

Rūpaṁ neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito.

Kiñca neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito?

Rūpaṁ neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito;

vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito.

Evaṁvimuttacittaṁ kho, bhikkhave, bhikkhuṁ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti:

‘Namo te purisājañña,

namo te purisuttama;

Yassa te nābhijānāma,

yampi nissāya jhāyasī’”ti.

Sattamaṁ.